پیش بینی کارشناسان از خطرات سیل برای گیلان؛



شمال ما: سیل نوروز ۹۸ و پس از آن در استانهای غربی و جنوبی کشور موجب هشدار برای همه استانهای بارش زا است. بر اساس پیش بینی ها این مناطق وارد یک دوره دیگر بارشهای شدید می شوند و گیلان هم از این بارشها مستثنی نیست.‌ به یاد بیاوریم که سیل در سال گذشته چندین بار خسارتهای بالایی به گیلان در شهرهای تالش، فومن، لنگرود و اشکورات و… زد.‌ در رابطه با اینکه گیلان چقدر آسیب پذیر است و چه اقدامات پیشگیرانه ای می توانیم انجام دهیم با دو کارشناس در این حوزه گفت و گو کردیم.

 

گیلان آسیب پذیرتر از گلستان و لرستان است

در این رابطه دکتر “رفعت شهماری” استاد زمین شناسی دانشگاه آزاد آستارا و عضو کمیته مخاطرات و پدافند کشور در گفت و گو با همشهری در خصوص آسیب پذیری گیلان در خصوص سیل گفت: وضعیت گیلان از نظر آسیب پذیری در برابر سیل کم از استانهای دیگر نیست و حتی بغرنج تر از استانهایی چون لرستان و گلستان است.

دکتر شهماری بیان کرد: وقتی تاسیسات و امکانات داریم و نمی خواهیم از آنها در مواقعی که بارش نیست استفاده مطلوب کنیم و شرایط را برای کاهش تخریب در ایام سیل مهیا کنیم، دیگر چه انتظاری داریم.

وی با ذکر مثالی درباره گرفتگی لوله فاضلاب منزل که ممکن از جزیی تا عمقی باشد، در خصوص سیل هم بیان کرد: وقتی ایرادات جزیی و کوچک را حل نمی کنیم به دست خودمان به تشدید شدن خسارتهای ناشی از سیلاب کمک می کنیم. بستر رودخانه های ما تا وقتی که ناگزیر نباشیم لایروبی نمی شود. طبعا وقتی میزان رسوبات و خس و خاشاک همراه سیلاب بیشتر باشد به منازل و محیط های شهری و روستایی بیشتر آسیب می زند. زیرا حجم خسارت آب صاف خیلی کمتر خواهد بود.

این استاد دانشگاه ادامه داد: رودخانه ها اندکی می توانند به طور طبیعی بستر خود را تمیز کنند و مابقی را باید متولیان امر انجام دهند و دپو خس و خاشاک را لایروبی کنند. همانطور که می بینید در سیلاب اخیر در برخی منازل پلدختر بین ۷۰ سانت تا حدود دو متر در منازل گل و لای و رسوب و … از بالا دست بود.

وی در پاسخ به این سوال که برخی اعلام می کنند که وضعیت گیلان بهتر از دیگر استانهاست و حتی گفته می شود آب رودخانه ها به دریا راه دارد، گفت: چنین چیزی صحت ندارد و وضعیت گیلان اصلا مساعد نیست. برداشتهای بی رویه از کوه و جنگل و ویلا سازی ها و راهسازی ها در سالهای اخیر گسترش داشته است. در بسیاری از روستاها ما هجوم مهاجران و ویلاسازی ها را داریم. ما در بحث حوادث غیرمترقبه سه چیز داریم. یک مورد انرژی است مثل انرژی آب، خاک، باد  . دوم بحث مقاومت و سومین آیتم مقاومت است. بنابراین باید با برخی اقدامات مقاومت مثلا بستر رودخانه یا جنگل و… را بیشتر کنیم تا کمترین آسیب به تاسیسات زیرساختی و محلهای زندگی مردم برسد.

۷۰ درصد گیلان آسیب جدی می بیند
عضو کمیته مخاطرات کشوری ادامه داد:  خوشبینی ما باعث تنبلی ما شده است. اگر سیلی همچون استانهای غربی در گیلان بیاید برنامه ریزی برای آن نداریم و به هشدار کارشناسان هم ترتیب اثر داده نمی شود و می گوییم همه چیز گل و بلبل است. تا زمانی که دست از برداشت از طبیعت برنداریم نمیتوانیم مانع از وقوع سیلاب شویم. اگر مجموعه دولت با همکاری دهیاران و بخشداران و فرمانداران تلاش کند می توانیم به وقوع حوادث طبیعی چون سیل غلبه کنیم. با توجه به مطالعاتی که سالها در این زمینه داشتم و با دانشجویان حوزه های مختلف گیلان را از نزدیک دیده و بررسی کرده ایم در صورت بارش باران مانند استانهای لرستان، ۷۰ درصد گیلان آسیب جدی می بیند و با توجه به املاح بالای آب، سازه ها و پل ها و دیواره ها را تخریب می کند.

رفعت شهماری تاکید کرد: پیشنهادم به مسئولان گیلان تهیه نرم افزار توپوگرافی شبیه سازی سیل است . یعنی در صورت بارش سیل کجاها آسیب می بیند و ما چقدر باید آمادگی داشته باشیم. در این صورت موقع بحران مدیران دستپاچه نمی شود و از قبل برنامه ریزی دارند.  اگر نقشه شماتیک سیل را در شهرهای گیلان تهیه شود، می شود جاهای آسیب پذیرتر را مشخص کرد.


سیل اخیر فرصتی برای بهسازی گیلان

در ادامه “نسیم طواف زاده” فعال محیط زیست گیلان و مدیرموسسه محیط زیستی سبزکاران گفت: با وجود بارش شدید باران در گیلان خسارت سیل فاجعه بار نبود البته نمی توان آن را به حساب مهیا بودن بسترها گذاشت، بلکه ترکیبی از کم تر بودن بارش لحظه ای و همیاری طبیعت عامل اصلی آن بود.

طواف زاده ادامه داد: در سال ۱۳۹۷ سیل شهرستان لنگرود بخصوص روستاهای نیمه مرتفع، شهر املش، شهرستان رودسر، تالش، ماسال، صومعه سرا و نیز فومن را دربرگرفت و خسارت های گسترده مالی و جانی به همراه داشت و به طور کلی در دشت مرکزی گیلان کم ترین نشانه های سیل و آب گرفتگی خود را نشان داده است.

وی افزود: با روی هم گذاری نقشه خشکسالی، نقشه پوشش جنگلی و برداشت ها و نقشه اراضی کشاورزی بر هم می توان نتیجه گرفت:نقاطی که تغییر کاربری اراضی در بالادست بیشتر بوده، یا پوشش جنگلی مخروبه یا کاهش شدیدی داده شده، یا رودخانه ها تخریب یا خشک شده، سیل بیشتری را تجربه کرده اند.

وی ادامه داد: تغییر رژیم بارش در این سالها که از نشانه های بارز تغییر اقلیم است در کنار بهم زدن تعادل زیست بوم های طبیعی؛ بهره برداری بی‌رویه از شن و ماسه بستر رودخانه‌ها، خانه سازی و کشاورزی در حریم رودخانه ها، از بین بردن  جنگل ها و مراتع و نیز استفاده نامناسب از آب های سطحی و عدم اجرای صحیح آبخیزداری، سبب شده اند که زمین تاب و تحمل باران های سیلابی را نداشته باشد و رانش و طغیان رودخانه ها روی دهد.

البته سیلاب فوایدی نیز دارد: با گسترش آب در دشت های سیلابی انتشار و و توزیع مواد ارگانیک در خاک ها افزایش می یابد و باروری زیاد می شود؛ در بسیاری نقاط گیلان می توان با توزیع مناسب سیلاب در دشت ها به توزیع مواد ارگانیک کمک کرد.

طواف زاده ادامه داد: سیلاب با گسترش رطوبت در لایه های مخالف خاک سبب تثبیت پوشش گیاهی و جلوگیری از بیابان زایی و ایجاد ریزگرد می شود، این برای مناطق مرتعی و بخصوص مراتعی که با خشکی مواجه بودند اهمیت دارد.

به گفته این فعال محیط زیستی، سیل با افزایش رواناب سبب تضمین کارکردهای اساسی رودخانه ها و تالاب ها می شود و نیز تغذیه آب های زیرزمینی را افزایش می دهد که به احیا و بازسازی تالاب های با ارزش جهانی انزلی و بوجاق می تواند کمک کند و با وارد کردن مواد مغذی، تغذیه ماهیان و سایر زیستمندان تالاب ها را تسهیل و تولید تالابی را افزایش دهد . سیل زمین های شور و آلوده را می شوید و درصد شوری و آلودگی را کاهش می دهد، برای زمین های کشاورزی گیلان که با ورود گسترده کودها و سموم شیمیایی و نیز تک گونه کاری مواجه اند، اهمیت دارد.

این فعال محیط زیست ادامه داد: برای استفاده بهینه از فرصت پیش آمده ضروری است که تهیه گزارش دقیقی از سیل پاییز و زمستان ۱۳۹۷ و فروردین ۱۳۹۸ توسط کارشناسان متخصص مستقل با تخمین خدمات اکوسیستمی، خسارت ها و درس های آموخته تهیه شود. همچنان که نقشه نقاط ریسک و خطر استان، به گفته هوشنگ جزی، مدیرکل دفتر آبخیزداری و حفاظت خاک سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری در مهرماه گذشته با کمک فائو این نقشه ها برای شش حوزه آبخیز اصلی کشور در دستور کار قرار گرفت.

این نقشه ها شامل چند دستورالعمل بوده اند که شامل این است: در زمان مناسب اصلاح و احیا مسیر رودخانه هایی که در زمان خشکسالی های گذشته بر اثر رسوبگذاری تغییر بستر داده اند. احیا و در صورت نیاز لایروبی آب بندان ها و ایجاد فضای دورادوری مناسب. رسیدگی به روستاهای اطراف رودخانه ها و آماده سازی و حضور تمهیدات اساسی در آن ها از الزامات توسعه موزون است.

به گفته مدیرموسسه زیستی سبزکاران ، زنان روستایی نقش بسیار مهمی در توسعه اقتصادی و بازسازی پایدار روستاها دارند. بازسازی روستاها فرصتی است که با توان افزایی و آموزش زنان برای مدیریت محیط زیست و مشارکت در امور روستا توسعه پایدار را حاکم کنیم.

با رویکردهای مشارکتی، اقدامات آبخیزداری و احیای پوشش گیاهی و ترکیب اقدامات سازه ای نظیر ساخت چکدم ها، سدهای رسوب گیر و سدهای مخزنی (با مطالعات دقیق نه مطالعات جامع کنونی) و اقدامات بیولوژیکی و بیومکانیکی و مدیریتی می توان هم به اشتغال مولد، کاهش مهاجرت از روستا به شهر و آبادی دست یافت هم آب را حفظ کرد و خطرات ناشی از سیل را کاهش داد. پس ساخت سد نه یک راه حل بلکه بخشی از یک مطالعه است که شاید جواب دهد.

منبع: همشهری گیلان/ فرشته رضایی


کانال تلگرام شمال ما

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *