پاسداشت شعر گیلکی



شمال ما:

در فراز و فرود روزگار و گذشت ایام، جهان اطراف ما دستخوش تغییر می‌شود؛ همان‌گونه که افکار و نگرش، دل مشغولی‌ها و دلواپسی‌های آدم‌ها و سبک زندگی دچار دگرگونی می‌شود، شعر‌ها و داستان‌ها، نقاشی‌ها، عکس‌ها و دیگر آثار هنری هم سکون را نمی‌پذیرند و در قالب شیوه‌های نو ارتباطشان را با مخاطبان تداوم می‌بخشند و به این ترتیب سبک‌های جدید در سایه سار مدرنیته متولد می‌شوند.
همان‌گونه که هسا شعر در دل گیلان سبز پا به گیتی نهاده است. «هسا شعر»، شعر امروز است. شعری کوتاه اما عمیق برای مخاطب پر مشغله این روز‌ها.
هسا شعر که برخی آن را شبیه به هایکوهای ژاپنی دانسته‌اند، در واقع سبکی مدرن از شعر گیلکی و در ادامه مازندرانی است که در آغاز سال‌های دهه هفتاد از سوی شاعران گیلک زبانی چون «محمد بشرا»، «رحیم چراغی» و «محمد فارسی» بنا نهاده شد.
در بعضی از اشعاری که با این سبک سروده شده‌اند، به رغم مدرن بودن، فضای بومی طبیعت گیلان جریان دارد و کمتر اثری از شهر و شهرنشینی امروز وجود دارد. مثلا «هوشنگ عباسی» سروده است: و روخؤنه او طرف، / مو‌ای طرف. / اگه ایتا پورد ن‌ها بی! (تو در آنسوی رود، / من در اینسو. / اگر پلی می‌بود!)
و اما باید گفت در برخی دیگر از اشعار فضای شهری امروز حاکم است. به عنوان مثال «پرویز فکر آزاد» سروده است: جوانک لب سر/گورشا بو سیگار. / پارک، / خومار خوماره / هتو چرت زئن دره (سیگار/ بر لب جوانک/ خاکستر شده است / پارک خمارآلود/ چرت می‌زند) «رحیم چراغی» از بنیانگذاران هسا شعر این سبک را یکی از مشخصه‌های بارز مدرنیته در سرزمین ما می‌داند. وی معتقد است: هسا شعر، مشخصه‌ای مدنی از نظر هنری و شعری است؛ جنبشی شعری در حوزه دستاوردهای ادواری هنر. هسا شعر از دوره پیش از مدرن جدا شده است، از شعر شنیداری فاصله گرفته و به تحولات روز شعر ایران و جهان پیوسته است.
چرایی آغاز هسا شعر
چراغی با اشاره به امکان کشف ظرفیت‌های تازه در متن اثر می‌گوید: هسا شعر، محصول تجربه‌ای تازه در زندگی امروز انسان است. هسا شعر محکوم و محتوم به آغاز شدن بود. حوادث نو و زایش‌های نخستین در این جغرافیا به تبع طبیعت بکر و بارانی‌اش، متنوع است. زایش‌های متنوع و اتفاق‌های بی‌بدیل ذاتی طبیعت آن است و هسا شعر اتفاقی در روند و جریان نوسازی شعری با پشتوانه و تاریخی محدود است.
وی همچنین یادآور می‌شود: امروزه نهضت ایجاز و کوتاه‌نویسی با محوریت ایماژ در شعر شمال نهادینه شده است. اقبال عمومی نسبت به این روند چند دلیل آشکار و ضروری دارد: یکی آسیب‌پذیری زبان‌های رایج و آسیب‌های ناشی از استحاله و دیگری دو زبانه شدن در ساخت و ماهیت زبان و نیز ساختار هنری دستاورد جدید و مدرن.
این پژوهشگر و شاعر تاکید می‌کند: هساشعر همین محصول ضرورت زمان خویش است. زمانه‌ای که صاحبان تاریخی این زبان، در وضعیت جدید آن و شرایط اجتماعی امروز از آن روی گردانی می‌کنند. زمانه‌ای که شواهد اجتماعی و صنعتی، حکایت از حذف زبان و فرهنگ بومی دارد.
وی می‌گوید: در زمانه‌ای که خوانش شعر به دلایل املای غریب و متن‌های بلند به نظر مخاطب عام، عجیب و سخت و دشوار و گاهی خسته‌کننده و آزار دهنده است، هسا شعر به دلیل اختصار کلام، ظرافت ایجاز و تصاویر انحصاری به ضرورت و نیاز زمانه پاسخی درخور می‌دهد و با نوع بیان هنری خود به برقراری ارتباط مخاطب با متن کمک می‌رساند.
نهضت ایجاز و کوتاه‌نویسی
چراغی معتقد است: شاعران هسا شعر، هسته نهضت ایجاز و کوتاه‌نویسی را در زبان گیلکی بنیان می‌گذارند. گیلان در روند تغییر شعر گیلکی و رویکرد به هسا شعر به نتایج مهم و قابل توجهی دست یافته است. تغییر نگاه شاعر، روند شعر شمال را دستخوش تحولاتی بنیادی کرده است.
روند شعر از مناسبات شعر محلی و روستایی و شرح و تفصیل مسائل عینی و اجتماعی آن جدا شده و رویکردی عمدتا مدرن و مدنی در شهر و روستا یافته است.
وی در پایان بیان می‌کند: هسا شعر نگاه عمومی جامعه هنری را نسبت به جوهر و فرم شعر تغییر داده است و از آنجا که یکی از مشخصه‌های بارز شعر مدرنیته در شمال ایران محسوب می‌شود، بر رویکرد فکری و اندیشگی بخش‌های دیگر اجتماع نیز تاثیر می‌گذارد، بر روند مدرنیته شمال و رویکرد هستی‌شناسانه آن، حادثه اتفاق افتاده است، متنی جدید پیش از پایان اندیشه‌های پیشین آغاز شده است، پیش از پایان متون پیشین…پاسداشت شعر گیلکی
شعر و ادبیات گیلک بخشی از فرهنگ اصیل گیلانیان است. فرهنگی که باید از آن پاسداری کرد. هر چند شاعران گیلکی، چراغ نشست‌های شعر گیلکی را روشن نگه داشته‌اند و در بسیاری از انجمن‌های شعر این استان، شعرایی هستند که به گیلکی شعر می‌سرایند و می‌خوانند اما نباید از یاد برد که این مهم نیازمند توجه بیشتر متولیان فرهنگی جامعه است. افزایش ارتباط بین شاعران جوان و پیشکسوت، برگزاری جشنواره‌های شعر و ادبیات گیلکی، برپایی کارگاه‌های آموزشی در این حوزه و حمایت از انجمن‌های تخصصی از جمله راهکارهای حفظ و ارتقای شعر گیلکی به شمار می‌آید. از یاد نباید ببریم که حفظ ادبیات گیلان در گرو آشنایی هر چه بیشتر جوانان گیلانی با گویش سرزمین مادری است.

منبع: همشهری؛ مریم ساحلی

کانال تلگرام شمال ما

یک پاسخ به “«هسا شعر»؛ سروده‌ای برای این روز‌ها”

  1. فکرآزاد گفت:

    ممنون از درج این مقاله.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *